Nobelovu nagradu za književnost dobila je En Karson

Karson ima 76 godina, a njeno stvaralaštvo već decenijama briše granice između poezije, proze, eseja, prevoda i književne kritike.

Autor: U razgovoru sa...

Nobelova nagrada za književnost ove godine odlazi u ruke autorke čiji književni svijet teško može da stane u jednu kategoriju. Kanadska pjesnikinja, esejistkinja i prevoditeljka En Karson dobitnica je Nobelove nagrade za književnost za 2026. godinu, objavila je danas Švedska akademija. Nagrada joj je pripala za „odvažno i inventivno djelo“ koje kroz razigrani dijalog sa klasičnom tradicijom stvara nove forme savremene književnosti.

Karson ima 76 godina, a njeno stvaralaštvo već decenijama briše granice između poezije, proze, eseja, prevoda i književne kritike. U njenim knjigama antička književnost nije nešto udaljeno i muzejsko, već živi materijal koji se može ponovo čitati, preoblikovati i povezivati sa temama savremenog čoveka.

Kada antički mit postane savremena priča

Jedna od ključnih karakteristika njenog rada jeste upravo odnos prema klasičnoj tradiciji. Karson je po obrazovanju klasičarka i veliki deo njenog opusa oslanja se na antičku Grčku, njenu mitologiju i književnost.

Njena prva knjiga, Eros the Bittersweet , objavljena 1986. godine, istraživala je ideju želje kroz antičku grčku književnost. Kasnije je taj spoj akademskog znanja i izrazito savremenog književnog senzibiliteta postao jedno od njenih najprepoznatljivijih obilježja.

Među njenim najpoznatijim djelima nalazi se Autobiography of Red iz 1998. godine, roman u stihu inspirisan fragmentima grčkog pjesnika Stesihora. Karson u njemu preuzima mit o Gerionu, crvenom krilatom čudovištu koje ubija Herakle, i pretvara ga u savremenu priču o odrastanju, ljubavi, želji i gubitku.

Upravo je taj način rada možda i najbolji ključ za razumevanje njenog opusa: Karson ne pokušava da antički svet rekonstruiše, već da ga ponovo pokrene.

Književnost bez jasnih granica

En Karson pripada autorkama koje se ne uklapaju lako u jednu književnu fioku. Njene knjige mogu istovremeno biti poezija, esej, prevod, književna kritika ili nešto između svega toga.

Pisala je o antičkim autorima, ali i o savremenim umjetnicima i kulturnim ikonama. U djelu Norma Jeane Baker of Troy , na primer, spaja lik Merilin Monro sa likom Helene Trojanske, povezujući dve žene iz potpuno različitih epoha kroz teme lepote, želje i javnog pogleda.

Njena knjiga Nox , posvećena njenom pokojnom bratu, takođe je pokazala koliko daleko može da ode njena ideja književnog dela. Umesto klasične knjige, Nox je zamišljena kao svojevrsna kutija-arhiva u kojoj se tekst, prevod, crteži i lični materijal spajaju u jednu cjelinu.

Autorka koju je Nobel pronašao na Islandu

Vijest o nagradi Karson je zatekla na Islandu, gde danas živi i čiji je državljanin od 2022. godine. Prema rečima Ingrid Carlberg, stalne sekretarke Švedske akademije, autorka je bila veoma iznenađena kada su joj javili da je upravo ona ovogodišnja laureatkinja.

Kako je saopšteno iz Akademije, Karson je u trenutku poziva bila na Islandu i „slušala vjetar“. Taj detalj možda zvuči gotovo kao mala književna scena, ali se lijepo uklapa u trenutak u kojem je jedna od najneobičnijih savremenih autorki dobila najveće priznanje u svijetu književnosti.

Nobel za književnost koja ne pristaje na pravila

Ovogodišnja odluka Švedske akademije posebno je zanimljiva upravo zato što je Karsonin opus teško žanrovski definisati. Ona se kreće između antičke filologije i savremene poezije, između prevoda i originalnog stvaralaštva, između mita i svakodnevnog života.

Nobelova nagrada tako je ove godine otišla autorki koja pokazuje da književnost ne mora da bira između prošlosti i sadašnjosti, između akademskog i ličnog, između poezije i proze. Kod En Karson sve to može da postoji na istoj stranici.

Nagrada će joj biti uručena u Stokholmu 10. decembra, tradicionalno na godišnjicu smrti Alfreda Nobela. Ovogodišnji Nobel za književnost donosi i novčani iznos od 12 miliona švedskih kruna.